Wanneer een tweede spoor meer wordt dan een verplichting

Drie momenten waarop een tweede spoor echt betekenis krijgt

Binnen de Wet verbetering poortwachter komt het tweede spoor in beeld wanneer duidelijk wordt dat terugkeer naar de eigen functie of een andere rol binnen de organisatie niet mogelijk is. Het traject richt zich dan op het vinden van passend werk bij een andere werkgever. In dossiers wordt het tweede spoor vaak ervaren als een verplicht onderdeel van het verzuimproces. En juridisch gezien is dat ook zo: werkgever en werknemer moeten zich inspannen om passend werk te vinden wanneer re-integratie binnen de organisatie niet meer haalbaar lijkt. Toch zie ik in de praktijk dat het tweede spoor soms méér wordt dan een verplicht traject. Het kan een moment worden waarop iemand opnieuw naar werk en mogelijkheden kijkt.

Er zijn drie momenten waarop een tweede spoor vaak echt betekenis krijgt.

1. Het moment waarop duidelijk wordt dat terugkeer niet meer realistisch is

Voor veel werknemers begint het tweede spoor met een vorm van verlies. Er komt een moment waarop duidelijk wordt dat terugkeer naar de oude functie of organisatie niet meer realistisch is. Soms is dat door blijvende fysieke beperkingen. Soms door cognitieve belastbaarheid. Soms doordat de functie simpelweg niet meer passend te maken is. Dat moment vraagt om erkenning. In dossiers zie je vaak dat werknemers eerst blijven hopen dat het oude werk toch nog mogelijk wordt. Dat is begrijpelijk: werk is niet alleen inkomen, maar ook identiteit, structuur en verbondenheid. Juist wanneer er ruimte ontstaat om te erkennen dat het oude werk waarschijnlijk niet meer terugkomt, ontstaat er vaak een andere beweging: niet meer terugkijken naar wat er niet lukt, maar voorzichtig vooruitkijken naar wat nog wél mogelijk is. Dat is vaak het echte begin van een tweede spoor.

2. Het moment waarop belastbaarheid concreet wordt vertaald naar werk

In veel dossiers blijft belastbaarheid lange tijd abstract. Er wordt gesproken over uren, herstel of beperkingen, maar het blijft lastig om dat te vertalen naar concreet werk. In het tweede spoor verandert dat vaak. Dan ontstaan vragen als:

• Welke taken passen bij de huidige energie?

• In welke werkomgeving functioneert iemand beter?

• Welk tempo van werken is haalbaar?

• Hoeveel prikkels kan iemand verwerken op een werkdag?

Wanneer belastbaarheid wordt vertaald naar concrete werksituaties, gebeurt er iets belangrijks: werk wordt weer voorstelbaar. Niet als een terugkeer naar het oude, maar als een nieuwe vorm van deelname aan arbeid. Voor arbeidsdeskundigen is dit vaak een cruciaal moment in het traject.

3. Het moment waarop perspectief weer ontstaat

Het derde moment zie je wanneer iemand weer een toekomst in werk begint te zien. Dat gebeurt soms onverwacht. Een werknemer die jarenlang in dezelfde functie werkte, ontdekt een andere richting. Iemand die vooral keek naar wat niet meer lukt, ontdekt nieuwe mogelijkheden. Dat betekent niet dat het traject ineens eenvoudig wordt. Er blijven onzekerheden:

• nieuwe sollicitaties

• een andere werkomgeving

• een ander tempo van werken.

Maar er ontstaat wel weer perspectief. En dat perspectief is vaak precies wat een re-integratietraject nodig heeft om echt beweging te krijgen.

Tot slot

Het tweede spoor blijft in de eerste plaats een wettelijk onderdeel van het re-integratieproces. Het doel is immers om werknemers die niet meer kunnen terugkeren in hun eigen werk te begeleiden naar passend werk bij een andere werkgever. Maar in de praktijk zie ik dat het ook een ander moment kan zijn. Een moment waarop iemand opnieuw kijkt naar werk, mogelijkheden en richting. Niet alleen omdat het moet, maar soms ook omdat er een nieuwe weg ontstaat.